Бэлчээрийн экосистем, малчдын амьжиргааны ач холбогдлыг олон улсад таниулах зорилготой дэлхийн санаачилга Торгоны замын цуваа Монгол Улсад аяллаа эхлүүллээ.

Энэ аялал нь Улаанбаатар хотноо болох НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлын өмнөхөн 6000 км зам туулж иржээ. Цувааны оролцогчид Дундговь, Өвөрхөнгай, Архангай, Булган, Төв аймгаар 7 хоногийн турш аялж, говь цөл, хангай, тал хээр нутгаар дамжин аялж, нүүдлийн малчин өрх, эрдэмтэн судлаач, орон нутгийн удирдлага, малчдын хоршоодтой уулзан, газрын нөхөн сэргээлтийн төслүүдтэй танилцах юм. Аяллын маршрут нь Хустайн БЦГ, ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэсэн Орхоны хөндийн соёлын дурсгалт газар, Рамсарын жагсаалтад бүртгэсэн Өгий нуур зэрэг газрыг хамарна. Мөн Монголын бэлчээр нутгийн иргэд газрын доройтол, ган гачгийн сорилтыг хэрхэн даван туулж байгаатай танилцан, “Бэлчээр ба малчдын олон улсын жил”-ийн хүрээнд зохион байгуулах үйл ажиллагаанд оролцох юм.

Замын турш тус цувааныхан малчин, эрдэмтэн судлаач, бодлого боловсруулагч, залуус болон орон нутгийн иргэдийг нэгтгэн, бэлчээрийг нөхөн сэргээх, гангийн эрсдэлийг даван туулах чадавхыг бэхжүүлэх туршлага, бодит шийдлээ харилцан хуваалцсан юм. НҮБ-аас 2026 оныг “Бэлчээр ба малчдын олон улсын жил” болгон зарласны хүрээнд UNCCD-ээс санаачлан хэрэгжүүлж буй Торгоны замын цуваа нь эртний Торгоны замын Ази, Европыг холбож байсан хамтын ажиллагааны үзэл санааг сэргээж байна. БНТУ-аас өнгөрсөн тавдугаар сард гараагаа эхэлсэн аялал ОХУ, Узбекистан, Казахстан, Киргиз, БНХАУ-аар дамжихдаа газрын нөхөн сэргээлтийн сайн туршлагатай танилцан, орон нутгийн иргэдтэй уулзжээ.

UNCCD-ийн Гүйцэтгэх нарийн бичгийн дарга, доктор Ясмин Фуад хэлэхдээ, “Торгоны замын цувааны аяллын турш бид улс орон, нутгийн иргэд өөрсдийн онцлог, соёл, эдийн засаг, амьдралын хэв маягтай салшгүй холбоотой бэлчээр нутгаа хэрхэн хамгаалж, сэргээж байгааг харлаа. Аяллын турш зогссон газар бүрд нэг энгийн үнэнийг дахин баталсан нь газрын нөхөн сэргээлтийн гол цөм нь хүн өөрөө юм. Туршлагуудыг харахад нөхөн сэргээх цор ганц загвар гэж үгүй. COP17-д цуглаж буй энэ үед бидний үүрэг бол орон нутгийн эдгээр туршлагыг дэлхийн бодит ажил болгон өргөжүүлж, олон улсын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэхийн зэрэгцээ эдгээр газар нутгийг үе дамжин хамгаалж ирсэн хүмүүст хөрөнгө оруулах явдал” гэдгийг онцоллоо.

Монголын тал нутаг олон мянган жилийн өмнө Евразийг холбосон хүмүүс, бараа бүтээгдэхүүн, үзэл санааны урсгал болж байсан бөгөөд Орхоны хөндий нь үе үеийн нүүдэлчин эзэнт гүрний улс төр, соёлын төв байж, үе дамжин уламжилж ирсэн мал аж ахуйн соёл нь өдгөө ч бидний онцлогийг тодорхойлдог. Монголын нутаг дэвсгэрийн 70 хувийг хамардаг бэлчээр нь мал аж ахуйд үндэс суурь болж, хүн амын гуравны нэг хувийн амьжиргааг тэтгэн, дэлхийд үлдсэн хамгийн том мал аж ахуйн бэлчээрийн экосистемүүдийн нэгийг бүрдүүлдэг. Гэвч бэлчээр доройтон, ган гачгийн давтамж нэмэгдэж, шороон болон элсэн шуурганы жилийн дундаж өдрийн тоо 1960-аад оноос хойш гурав дахин нэмэгджээ. Тухайлбал, 2023-2024 онд зун нь ган, өвөл нь зуд болж, 7 сая гаруй толгой мал хорогдсон нь малчид уур амьсгалын эрс тэс үзэгдэлд хэр зэрэг эмзэг байгааг харуулав.

СОР17 нь дэлхийн анхаарлыг бэлчээр, газрын доройтол, уур амьсгалын өөрчлөлтийн асуудалд хандуулах боломж юм. Мөн байгальтай зохицон үе дамжин амьдарч ирсэн малчдын мэдлэг, туршлага нь шаардлагатай шийдлийн салшгүй хэсэг гэдгийг Ясмин Фуад тодотгов.

Бэлчээр нь дэлхийн хуурай газрын 54 хувийг эзэлж, хоёр тэрбум орчим хүний амьжиргааг дэмжин, мал аж ахуйн тэжээлийн бараг 70 хувийг хангаж, их хэмжээний нүүрстөрөгчийг өөртөө хуримтлуулдаг. Эдгээр бэлчээрийн тал хүртэлх хувь нь хэдийн доройтсон нь биологийн олон янз байдал, хүнсний үйлдвэрлэл, хөдөөгийн иргэдийн амьжиргаанд эрсдэл учруулж байна. Дээрх аяллын турш хуримтлуулсан туршлага, сургамж болон улс орнууд бэлчээрийг нөхөн сэргээх, хамгаалах дараагийн алхмыг СОР17 хурлын үеэр хэлэлцэх юм.

“Грийн Голд” Монголын Бэлчээр Судлалын Нийгэмлэгийн Мал үржлийн мэргэжилтэн, Торгоны замын цувааны оролцогч А.Ган-Очир “Монголын бэлчээр нутагт өсөж торнисон хүний хувьд Узбекистан, Казахстанаар аялж, амьдралын хэв маяг нь биднээс өөр атлаа мөн чанартаа тун адилхан малчидтай уулзсан нь урам зориг өгсөн. Очсон газар бүр, уулзсан хамт олон бүр бидэнд шинэ зүйл заасан. Тэд уур амьсгалын өөрчлөлтөнд дасан зохицож буйгаас эхлээд үе дамжин уламжилж ирсэн зан заншлаа хэрхэн хадгалж хамгаалж байгааг харлаа. COP17-гийн өмнө хуримтлуулсан туршлага, мэдлэгээ солилцох үлдлээ” гэв.